Người tiểu đường và huyết áp: những tương tác cần biết

Tiểu đường và cao huyết áp là hai bệnh mạn tính phổ biến nhất — và cũng là hai nhóm mà người bệnh hay tự thêm dược liệu nhất.

Lý do dễ hiểu: phải uống thuốc suốt đời là điều không ai muốn, và các quảng cáo về dược liệu "thay thế thuốc tây" nhắm chính xác vào mong muốn đó.

Phần quan trọng nhất: không tự bỏ thuốc

Cần nói điều này trước tiên.

Với cao huyết áp

Huyết áp cao thường không có triệu chứng.

Người bệnh cảm thấy hoàn toàn bình thường trong khi mạch máu, tim, thận và não vẫn đang bị tổn thương dần.

Đây là lý do nhiều người nghĩ "mình khoẻ rồi, không cần thuốc nữa" — và đó là hiểu nhầm nguy hiểm.

Hậu quả của việc bỏ thuốc: đột quỵ, nhồi máu cơ tim, suy thận, suy tim.

Những hậu quả này không thể đảo ngược.

Với tiểu đường

Tương tự — đường huyết cao trong thời gian dài gây tổn thương âm thầm ở mắt, thận, thần kinh và mạch máu.

Người bệnh có thể không cảm thấy gì cho tới khi biến chứng đã xuất hiện.

Không có dược liệu nào được chứng minh thay thế được thuốc điều trị tiểu đường.

Nếu muốn giảm thuốc

Điều này là có thể trong một số trường hợp — nhưng phải do bác sĩ quyết định, dựa trên chỉ số theo dõi.

Con đường hợp lý: cải thiện lối sống, giảm cân nếu thừa cân, vận động đều, ăn cân đối — rồi bác sĩ đánh giá lại và chỉnh thuốc nếu chỉ số cho phép.

Đây là con đường có bằng chứng, và nó thật sự giúp một số người giảm được liều thuốc.

Tương tác với thuốc tiểu đường

Nguy cơ tụt đường huyết

Nhiều dược liệu được cho là có tác dụng hạ đường huyết — khổ qua, dây thìa canh, quế, một số loại khác.

Khi dùng cùng thuốc tiểu đường, tác dụng cộng lại có thể gây tụt đường huyết.

Tụt đường huyết là tình huống nguy hiểm cấp tính — nguy hiểm hơn nhiều so với đường huyết cao trong ngắn hạn.

Dấu hiệu tụt đường huyết

• Vã mồ hôi, run tay.
• Tim đập nhanh.
• Đói cồn cào.
• Chóng mặt, hoa mắt.
• Lú lẫn, khó tập trung.
• Nhìn mờ.
• Cáu gắt bất thường.
• Nặng: co giật, mất ý thức.

Xử trí ngay: uống nước đường hoặc ăn thứ có đường nhanh, rồi đo lại đường huyết.

Nếu mất ý thức — cấp cứu ngay, không cố cho uống.

Nguy cơ ngược lại

Một số dược liệu có thể làm giảm hiệu quả thuốc hoặc làm tăng đường huyết.

Ngoài ra cần chú ý: nhiều chế phẩm dược liệu dạng cốm, siro, cao chứa đường — điều này ảnh hưởng trực tiếp tới đường huyết.

Nên đọc nhãn và hỏi về lượng đường.

Tương tác với thuốc huyết áp

Nguy cơ tụt huyết áp

Một số dược liệu có tác dụng hạ huyết áp. Cộng với thuốc, có thể gây tụt quá mức.

Dấu hiệu:

• Chóng mặt, đặc biệt khi đứng dậy.
• Hoa mắt.
• Mệt lả.
• Ngất.

Ngất do tụt huyết áp ở người cao tuổi có thể dẫn tới ngã và gãy xương — hậu quả nghiêm trọng hơn nhiều so với bản thân việc tụt huyết áp.

Nguy cơ tăng huyết áp

Một số dược liệu có thể làm tăng huyết áp hoặc làm giảm tác dụng thuốc.

Các loại có tính kích thích, một số loại chứa cafein, và một số dược liệu cụ thể được nhắc tới trong y văn.

Ngoài ra: một số chế phẩm chứa lượng natri đáng kể — điều này ảnh hưởng tới huyết áp và thường không được để ý.

Tương tác với thuốc lợi tiểu

Nhiều người dùng thuốc lợi tiểu để điều trị huyết áp.

Nhiều dược liệu cũng có tính lợi tiểu.

Cộng lại có thể gây:

• Mất nước.
• Rối loạn điện giải — đặc biệt là kali.
• Ảnh hưởng tới nhịp tim.

Rối loạn kali là vấn đề nghiêm túc vì nó ảnh hưởng trực tiếp tới tim.

Nếu vẫn muốn dùng thêm dược liệu

Cách làm an toàn:

1. Hỏi bác sĩ điều trị trước — nói rõ định dùng gì.
2. Chỉ thêm một thứ mỗi lần — để biết cái gì gây ra thay đổi nếu có.
3. Tăng tần suất tự đo trong giai đoạn đầu — đường huyết hoặc huyết áp.
4. Ghi lại kết quả kèm ngày giờ.
5. Báo bác sĩ nếu chỉ số thay đổi.
6. Không tự chỉnh liều thuốc.
7. Ngừng ngay nếu có dấu hiệu bất thường.

Mục thứ ba và thứ tư là phần quan trọng nhất — có số liệu thì bác sĩ mới điều chỉnh được.

Về các quảng cáo nhắm vào nhóm này

Người tiểu đường và cao huyết áp là đối tượng bị nhắm tới nhiều nhất trong quảng cáo dược liệu.

Các dấu hiệu cần cảnh giác:

• "Chữa khỏi hoàn toàn" — tiểu đường típ 2 có thể kiểm soát tốt, nhưng lời hứa chữa khỏi bằng một sản phẩm là không có cơ sở.
• "Bỏ hẳn thuốc tây" — dấu hiệu nguy hiểm nhất.
• "Không tác dụng phụ" — mọi thứ có tác dụng đều có thể có tác dụng phụ.
• Lời kể của người dùng làm bằng chứng chính.
• Hình ảnh bác sĩ không rõ danh tính.

Cảnh báo về trộn tân dược

Đây là vấn đề đặc biệt nghiêm trọng với nhóm sản phẩm cho tiểu đường.

Một số sản phẩm quảng cáo là thảo dược thực chất có trộn thuốc hạ đường huyết tân dược không khai báo.

Đó là lý do người dùng thấy "hiệu quả ngay" — và cũng là lý do đã có các ca tụt đường huyết nặng.

Nguy hiểm nằm ở chỗ: người dùng không biết mình đang uống thuốc gì, liều bao nhiêu, và có thể uống chồng lên thuốc bác sĩ kê.

Điều thật sự có tác dụng

Với cả hai bệnh, các can thiệp có bằng chứng vững nhất là:

• Giảm cân nếu thừa cân.
• Vận động đều đặn.
• Ăn cân đối, giảm đường và tinh bột tinh chế với tiểu đường; giảm muối với huyết áp.
• Bỏ thuốc lá.
• Hạn chế rượu.
• Ngủ đủ.
• Uống thuốc đều và theo dõi định kỳ.

Những việc này không hấp dẫn như một sản phẩm thần kỳ, nhưng chúng có bằng chứng — và chúng miễn phí.

Câu hỏi thường gặp