Trong buổi khám tiền phẫu, bác sĩ hỏi về thuốc đang dùng.
Nhiều người kể ra thuốc bác sĩ kê, rồi dừng lại — vì không nghĩ rằng viên bổ sung hay gói trà thảo mộc cũng đáng nhắc tới.
Đây là thiếu sót có thể gây hậu quả trong phòng mổ.
Ba nhóm nguy cơ chính
Nguy cơ 1: Chảy máu
Đây là nguy cơ được ghi nhận nhiều nhất.
Nhiều dược liệu ảnh hưởng tới đông máu:
- Gừng, tỏi, nghệ liều cao.
- Bạch quả.
- Nhân sâm.
- Một số loại nấm dược liệu.
- Một số vitamin liều cao.
- Nhiều loại khác.
Trong phẫu thuật, khả năng cầm máu là yếu tố sống còn.
Chảy máu nhiều hơn dự kiến làm kéo dài cuộc mổ, gây khó khăn cho phẫu thuật viên, và có thể cần truyền máu.
Nguy cơ 2: Tương tác với thuốc mê
Gây mê là quá trình dùng nhiều thuốc tác động lên hệ thần kinh, tim mạch và hô hấp.
Một số dược liệu có thể:
- Kéo dài tác dụng thuốc mê — chậm tỉnh sau mổ.
- Cộng hưởng ức chế thần kinh — đặc biệt các loại gây buồn ngủ.
- Ảnh hưởng tới chuyển hoá thuốc mê qua enzyme gan.
- Ảnh hưởng tới nhịp tim và huyết áp trong lúc mổ.
Bác sĩ gây mê cần biết trước để chọn thuốc và liều phù hợp.
Nguy cơ 3: Ảnh hưởng huyết áp và đường huyết
Trong lúc phẫu thuật, huyết áp và đường huyết được theo dõi và kiểm soát chặt.
Một dược liệu ảnh hưởng tới hai chỉ số này làm việc kiểm soát khó hơn, và có thể gây dao động bất ngờ.
Những gì cần khai báo
Tất cả.
Cụ thể:
- Thuốc kê đơn.
- Thuốc tự mua.
- Thực phẩm chức năng.
- Vitamin và khoáng chất.
- Thảo dược, thuốc nam, thuốc bắc.
- Trà thảo mộc uống thường xuyên.
- Rượu ngâm.
- Sản phẩm giảm cân.
- Sản phẩm hỗ trợ sinh lý.
- Thuốc dùng ngoài da diện rộng.
- Những thứ vừa mới ngừng gần đây.
Mục cuối đáng chú ý: nếu vừa ngừng một sản phẩm cách đây vài ngày, tác dụng của nó có thể vẫn còn.
Cách khai báo hiệu quả nhất
Mang theo tất cả các hộp, lọ.
Đây là cách tốt hơn nhiều so với kể bằng trí nhớ, vì:
- Nhân viên y tế đọc được thành phần chính xác.
- Tránh nhầm tên.
- Thấy được liều lượng.
- Phát hiện được các thành phần mà người dùng không để ý.
Nếu không mang được, chụp ảnh nhãn — cả mặt trước và mặt thành phần.
Ngừng trước bao lâu
Nhiều hướng dẫn khuyên ngừng các chế phẩm bổ sung trước phẫu thuật một khoảng thời gian.
Nhưng thời điểm cụ thể phải hỏi bác sĩ, vì nó phụ thuộc vào:
- Loại sản phẩm.
- Liều đang dùng.
- Loại phẫu thuật.
- Tình trạng sức khoẻ chung.
Quan trọng: không tự ngừng thuốc kê đơn
Đây là điểm cần phân biệt rõ.
- Thực phẩm chức năng, thảo dược — thường được khuyên ngừng, nhưng vẫn nên hỏi.
- Thuốc kê đơn — tuyệt đối không tự ngừng.
Một số thuốc phải duy trì tới sát giờ mổ. Một số cần ngừng theo lịch cụ thể. Một số cần thay bằng thuốc khác trong giai đoạn quanh mổ.
Việc tự ngừng thuốc huyết áp, thuốc tim, thuốc chống co giật hay thuốc tiểu đường trước mổ có thể nguy hiểm hơn nhiều so với việc tiếp tục dùng.
Đây là quyết định của bác sĩ.
Nếu quên khai báo
Nên báo ngay khi nhớ ra — kể cả vào ngày mổ, kể cả khi đã nằm trên giường chờ.
Lý do:
- Ê-kíp có thể điều chỉnh kế hoạch gây mê.
- Có thể chuẩn bị sẵn phương án dự phòng.
- Có thể hoãn nếu thật sự cần thiết.
Thông tin muộn vẫn tốt hơn không có thông tin.
Không ai trách người bệnh vì nói ra — nhưng việc giấu có thể gây hậu quả thật.
Với các thủ thuật khác
Nguyên tắc tương tự áp dụng cho:
- Thủ thuật nha khoa — đặc biệt nhổ răng, tiểu phẫu.
- Nội soi có sinh thiết.
- Các thủ thuật can thiệp.
- Tiêm truyền.
- Thủ thuật thẩm mỹ.
Mục cuối hay bị bỏ qua: các thủ thuật thẩm mỹ cũng là can thiệp y tế và cần khai báo đầy đủ.
Sau phẫu thuật
Việc dùng lại các sản phẩm bổ sung cũng cần hỏi:
- Khi nào được dùng lại?
- Có tương tác với thuốc sau mổ không — đặc biệt thuốc giảm đau và kháng sinh?
- Có ảnh hưởng tới việc liền vết thương không?
Nhiều người sau mổ tự mua các sản phẩm "hỗ trợ phục hồi" — đây là lúc cần hỏi dược sĩ, vì đang dùng nhiều thuốc cùng lúc.
Chuẩn bị cho buổi khám tiền phẫu
Nên có sẵn:
- Danh sách đầy đủ mọi thứ đang dùng, kèm liều.
- Các hộp thuốc và sản phẩm, hoặc ảnh chụp nhãn.
- Tiền sử dị ứng.
- Tiền sử phản ứng với thuốc mê nếu từng mổ.
- Các bệnh nền và bác sĩ đang theo dõi.
- Câu hỏi muốn hỏi.
Mục thứ tư đáng chú ý: nếu bản thân hoặc người trong gia đình từng có phản ứng bất thường với gây mê, đó là thông tin rất quan trọng cần nói.
Một câu để nhớ
Khi được hỏi "có đang dùng thuốc gì không", câu trả lời nên bao gồm cả những thứ mà mình không coi là thuốc.
Cách đơn giản nhất: "Cháu có mang theo tất cả những gì cháu đang uống, bác sĩ xem giúp ạ."
Câu hỏi thường gặp
Vì sao phải khai báo thảo dược trước phẫu thuật?
Vì một số loại ảnh hưởng tới đông máu làm tăng nguy cơ chảy máu trong mổ, một số tương tác với thuốc mê, và một số ảnh hưởng tới huyết áp hoặc đường huyết trong lúc phẫu thuật.
Nên ngừng trước bao lâu?
Nhiều hướng dẫn khuyên ngừng các chế phẩm bổ sung trước phẫu thuật một khoảng thời gian. Thời điểm cụ thể phải hỏi bác sĩ, vì nó khác nhau tuỳ sản phẩm và tuỳ loại phẫu thuật.
Có phải ngừng cả thuốc bác sĩ kê không?
Không tự ngừng. Với thuốc kê đơn, việc ngừng hay tiếp tục phải do bác sĩ quyết định — một số thuốc phải duy trì tới sát giờ mổ, một số cần ngừng theo lịch cụ thể.
Nếu quên khai báo thì sao?
Nên báo ngay khi nhớ ra, kể cả vào ngày mổ. Thông tin muộn vẫn tốt hơn không có, và ê-kíp có thể điều chỉnh kế hoạch hoặc hoãn nếu cần thiết.