Thực phẩm chức năng khác thuốc thế nào về mặt quản lý

Trên quầy thuốc, hai hộp có thể trông rất giống nhau: cùng dạng viên, cùng kiểu bao bì, cùng vẻ chuyên nghiệp.

Nhưng một là thuốc, một là thực phẩm chức năng — và chúng đã đi qua hai con đường rất khác nhau để tới được đó.

Yêu cầu trước khi được bán

Điểm cốt lõi: thuốc phải chứng minh nó có tác dụng trước khi được bán; thực phẩm chức năng thì không.

Điều này có nghĩa gì

Không có nghĩa thực phẩm chức năng vô dụng

Một số sản phẩm có cơ sở khoa học tốt và được sản xuất nghiêm túc.

Mà có nghĩa là phải tự đánh giá nhiều hơn

Với thuốc, đã có cơ quan quản lý xem xét dữ liệu hiệu quả thay cho người dùng.

Với thực phẩm chức năng, việc đánh giá "cái này có tác dụng không" rơi phần lớn về phía người mua.

Đó là lý do các bài trong chuyên mục này tập trung vào cách tự đánh giá bằng chứng.

Vấn đề quảng cáo

Đây là nơi vi phạm phổ biến nhất.

Thực phẩm chức năng không được quảng cáo là chữa bệnh.

Nhưng trên thực tế, nhiều sản phẩm được bán với những tuyên bố mạnh mẽ về điều trị — thường không phải trên bao bì chính thức mà trên mạng xã hội, trong tin nhắn, qua lời người bán.

Các cách lách thường gặp

• Dùng từ mơ hồ: "hỗ trợ", "giúp cải thiện", "đánh tan".
• Đăng lời kể của người dùng thay vì tự tuyên bố.
• Quảng cáo qua kênh cá nhân, không phải nhãn chính thức.
• Dùng hình ảnh người mặc áo blouse.
• Đưa tên bệnh vào tiêu đề bài viết kèm sản phẩm.

Nguyên tắc đơn giản cho người mua: nếu ai đó nói một thực phẩm chức năng chữa được bệnh, người đó đang nói điều không được phép nói.

Đó là thông tin đáng giá về mức độ đáng tin của toàn bộ những gì họ nói.

Về số đăng ký

Sản phẩm hợp pháp có số công bố hoặc số đăng ký.

Nhưng cần hiểu đúng ý nghĩa:

• Nó cho biết sản phẩm đã hoàn tất thủ tục, đáp ứng yêu cầu về an toàn và ghi nhãn.
• Nó KHÔNG có nghĩa cơ quan quản lý đã xác nhận sản phẩm có hiệu quả điều trị.

Nhiều người hiểu nhầm hai điều này, và người bán đôi khi cố tình để nhầm lẫn đó tồn tại.

Nhưng vẫn nên kiểm tra

Sản phẩm không có số đăng ký là vấn đề nghiêm trọng hơn:

• Không ai chịu trách nhiệm.
• Không có hồ sơ an toàn.
• Không truy xuất được nguồn gốc.
• Rủi ro cao về thành phần không khai báo.

Nên tránh hoàn toàn nhóm này — đặc biệt là hàng bán qua mạng xã hội không nhãn mác.

Hàng xách tay

Đây là nhóm phổ biến ở Việt Nam và cần lưu ý riêng.

Vấn đề:

• Không có nhãn phụ tiếng Việt nên người dùng không đọc được cảnh báo.
• Không qua kiểm soát nhập khẩu.
• Không truy xuất được nếu có vấn đề.
• Không biết điều kiện bảo quản trong quá trình vận chuyển.
• Chính hàng xách tay cũng bị làm giả nhiều.

Điểm đầu tiên là vấn đề thực tế nhất: phần cảnh báo, chống chỉ định và tương tác trên nhãn gốc là thông tin quan trọng, và nếu không đọc được thì sản phẩm được dùng một cách mù mờ.

Khi nào nên dùng thực phẩm chức năng

Có những trường hợp có cơ sở rõ:

• Bổ sung vi chất khi có thiếu hụt được xác định bằng xét nghiệm.
• Bổ sung theo chỉ định của bác sĩ trong một số tình huống.
• Bổ sung trong các giai đoạn có nhu cầu tăng, theo hướng dẫn chuyên môn.
• Chế độ ăn hạn chế không cung cấp đủ một số chất.

Điểm chung của các trường hợp này: có lý do cụ thể, xác định được, và tốt nhất là có chuyên môn tư vấn.

Khi nào nên cân nhắc lại

• Dùng vì quảng cáo chứ không vì nhu cầu cụ thể.
• Dùng nhiều loại cùng lúc không ai theo dõi.
• Dùng thay cho ăn uống đầy đủ.
• Dùng thay cho thuốc điều trị.
• Dùng để "phòng bệnh" mà không rõ phòng bệnh gì.

Về việc dùng nhiều loại cùng lúc: đây là tình huống thực tế rất phổ biến và đáng lo, vì khả năng tương tác tăng theo số lượng sản phẩm, và thường không ai có bức tranh đầy đủ về tất cả những gì người đó đang uống.

Vai trò của dược sĩ

Đây là nguồn tư vấn sẵn có mà ít người tận dụng.

Dược sĩ có thể:

• Đọc nhãn và giải thích thành phần.
• Kiểm tra tương tác với thuốc đang dùng.
• Cho biết có phù hợp với tình trạng của mình không.
• Cho biết sản phẩm có số đăng ký hợp lệ không.
• Nói thẳng khi một sản phẩm không cần thiết.

Cách hỏi hiệu quả: mang theo tất cả những gì đang dùng — thuốc, thực phẩm chức năng, thảo dược — và hỏi một lần.

Bức tranh đầy đủ cho lời tư vấn tốt hơn nhiều so với hỏi từng thứ riêng lẻ.

Câu hỏi thường gặp