Giải độc, thải độc, thanh lọc: những khái niệm cần xem lại

"Thải độc", "thanh lọc cơ thể", "giải độc gan" là những cụm từ xuất hiện dày đặc trong quảng cáo.

Chúng cũng là nhóm khái niệm có cơ sở khoa học mỏng nhất.

Câu hỏi cơ bản: độc tố nào?

Đây là câu hỏi đơn giản mà hầu như không quảng cáo nào trả lời được.

Khi hỏi cụ thể:

• Chất nào?
• Tích ở đâu trong cơ thể?
• Đo được bằng cách nào?
• Sản phẩm loại bỏ nó qua cơ chế gì?
• Có đo được trước và sau không?

Nếu không trả lời được những câu này, khái niệm "thải độc" chỉ là một từ ngữ tiếp thị.

Cơ thể đã có hệ thống thải độc

Và nó hoạt động liên tục:

• Gan — chuyển hoá các chất lạ thành dạng dễ thải, phân huỷ thuốc, xử lý rượu và các chất từ ruột.
• Thận — lọc máu liên tục, thải chất qua nước tiểu, điều chỉnh cân bằng nước và điện giải.
• Phổi — thải khí.
• Ruột — thải chất thải và các chất không hấp thu.
• Da — thải một phần qua mồ hôi.

Hệ thống này làm việc hai mươi bốn giờ mỗi ngày, không cần khởi động và không cần hỗ trợ đặc biệt ở người khoẻ mạnh.

Khi hệ thống này suy giảm

Nếu gan hoặc thận thật sự suy giảm chức năng, đó là bệnh lý cần điều trị y tế.

Không có sản phẩm thải độc nào thay thế được điều trị suy gan hoặc suy thận.

Ngược lại, với người có bệnh gan thận, các sản phẩm thải độc có thể gây hại vì tạo thêm gánh nặng cho cơ quan đang suy yếu.

Vì sao nhiều người thấy khoẻ hơn sau khi detox

Đây là điểm cần giải thích.

Các chương trình thải độc thường đi kèm:

• Giảm lượng ăn đáng kể.
• Bỏ rượu bia.
• Bỏ đồ ăn nhiều dầu mỡ, đồ ngọt.
• Uống nhiều nước hơn.
• Ăn nhiều rau quả hơn.
• Ngủ sớm hơn, chú ý tới cơ thể hơn.

Những thay đổi này thật sự làm người ta thấy khoẻ hơn.

Nhưng chúng không liên quan gì tới sản phẩm thải độc — chúng là kết quả của việc ăn uống lành mạnh hơn.

Nói cách khác: phần có tác dụng là phần miễn phí.

Cộng thêm mất nước

Nhiều sản phẩm thải độc có tác dụng nhuận tràng hoặc lợi tiểu.

Kết quả: giảm cân nhanh trong vài ngày — nhưng đó là mất nước, không phải giảm mỡ.

Cân nặng trở lại ngay khi bù nước.

Các rủi ro thật

Nhịn ăn kéo dài

• Hạ đường huyết.
• Mất khối cơ.
• Rối loạn điện giải.
• Mệt mỏi, chóng mặt, ngất.
• Ảnh hưởng tới việc dùng thuốc.

Đặc biệt nguy hiểm với:

• Người tiểu đường — nguy cơ hạ đường huyết nặng.
• Người có bệnh tim mạch.
• Người đang dùng thuốc.
• Thai phụ.
• Người có tiền sử rối loạn ăn uống.
• Trẻ em và người cao tuổi.

Sản phẩm nhuận tràng mạnh

Nhiều sản phẩm thải độc hoạt động bằng cơ chế nhuận tràng.

Dùng kéo dài gây:

• Mất nước và rối loạn điện giải — đặc biệt là kali, ảnh hưởng tới tim.
• Ruột lệ thuộc, mất khả năng hoạt động bình thường.
• Giảm hấp thu dinh dưỡng.
• Giảm hấp thu thuốc đang dùng.

Thụt tháo đại tràng

Không có bằng chứng về lợi ích thải độc.

Các rủi ro đã ghi nhận:

• Mất cân bằng điện giải.
• Tổn thương niêm mạc ruột.
• Nhiễm trùng nếu dụng cụ không vô khuẩn.
• Ảnh hưởng tới hệ vi sinh đường ruột.
• Thủng ruột trong trường hợp hiếm nhưng nghiêm trọng.

Nước ép trái cây thay bữa

• Lượng đường cao — vấn đề với người tiểu đường.
• Thiếu đạm và chất béo cần thiết.
• Mất chất xơ khi ép bỏ bã.
• Không đủ năng lượng nếu kéo dài.
• Rủi ro vi sinh với nước ép rau sống.

Các sản phẩm không rõ thành phần

Nhóm sản phẩm thải độc và giảm cân là nơi hay bị trộn tân dược — chất nhuận tràng mạnh, chất lợi tiểu, chất tác động lên thần kinh gây chán ăn.

Về "giải độc gan"

Đây là cụm từ được dùng nhiều nhất.

Cần phân biệt:

Nếu lo về gan, việc cần làm là xét nghiệm để biết tình trạng thật.

Men gan cao có nhiều nguyên nhân — gan nhiễm mỡ, viêm gan siêu vi, rượu, thuốc — và mỗi nguyên nhân có hướng xử lý khác nhau.

Uống sản phẩm giải độc gan trong khi chưa biết nguyên nhân là bỏ qua bước quan trọng nhất.

Và trớ trêu: một số sản phẩm liều cao lại chính là nguyên nhân gây tổn thương gan — đã có báo cáo về điều này.

Điều thật sự giúp cơ thể

Không hấp dẫn nhưng có bằng chứng:

• Ăn đa dạng, nhiều rau củ quả, đủ chất xơ.
• Uống đủ nước.
• Hạn chế rượu bia — đây là việc có tác động rõ nhất lên gan.
• Không hút thuốc.
• Vận động đều đặn.
• Ngủ đủ.
• Duy trì cân nặng hợp lý — gan nhiễm mỡ liên quan chặt tới thừa cân.
• Không tự ý dùng nhiều thuốc và thực phẩm chức năng.
• Khám định kỳ để phát hiện sớm vấn đề thật.

Mục áp chót đáng chú ý: một trong những cách tốt nhất để bảo vệ gan là giảm số lượng thứ mà gan phải xử lý.

Điều đó bao gồm cả việc không uống nhiều sản phẩm bổ sung cùng lúc.

Một câu hỏi để dùng

Khi gặp một sản phẩm thải độc, chỉ cần hỏi:

"Cụ thể là thải chất gì, và đo được bằng cách nào?"

Câu trả lời — hoặc việc không có câu trả lời — thường đã đủ.

Câu hỏi thường gặp