Bỏ điều trị ung thư để dùng thuốc nam: quyết định không đảo ngược được

Đây là bài khó viết nhất trong chuyên mục này, vì nó chạm vào những hoàn cảnh rất đau lòng.

Nhưng nó cần được viết.

Tình huống thường xảy ra

Một kịch bản lặp đi lặp lại:

1. Người bệnh được chẩn đoán ung thư ở giai đoạn còn điều trị được.
2. Sợ hãi trước hoá trị, phẫu thuật, xạ trị.
3. Ai đó giới thiệu một phương pháp "không tác dụng phụ".
4. Người bệnh trì hoãn hoặc từ chối điều trị.
5. Vài tháng trôi qua.
6. Quay lại bệnh viện khi bệnh đã tiến triển.
7. Các lựa chọn điều trị đã thu hẹp rất nhiều.

Bước số năm là bước không thể lấy lại.

Vì sao thời gian quan trọng đến vậy

Ung thư tiến triển theo thời gian:

• Khối u lớn dần.
• Xâm lấn sang mô xung quanh.
• Di căn tới hạch và tới các cơ quan xa.

Giai đoạn phát hiện là yếu tố quan trọng nhất quyết định kết quả điều trị.

Một khối u còn khu trú có thể có nhiều lựa chọn điều trị với triển vọng tốt.

Cùng loại ung thư đó khi đã di căn xa thì các lựa chọn thu hẹp lại rất nhiều.

Vài tháng trì hoãn có thể là khoảng cách giữa hai tình huống đó.

Về bằng chứng

Không có bằng chứng cho thấy bất kỳ thảo dược nào chữa được ung thư ở người.

Về các nghiên cứu được trích dẫn

Các quảng cáo thường dẫn nghiên cứu cho thấy một chất nào đó "tiêu diệt tế bào ung thư".

Cần hiểu: đó gần như luôn là nghiên cứu trong ống nghiệm.

Và như đã nói ở chuyên mục nghiên cứu: rất nhiều chất tiêu diệt tế bào ung thư trong đĩa thí nghiệm — bao gồm cả những chất hoàn toàn không dùng được cho người.

Vấn đề là làm sao để chất đó:

• Hấp thu được vào máu.
• Đạt nồng độ đủ tại khối u.
• Tiêu diệt tế bào ung thư mà không giết tế bào lành.
• Làm được điều đó ở người thật với kết quả đo được.

Đây chính là những rào cản mà phần lớn ứng viên thất bại.

Nguy cơ thứ hai: tương tác

Ngoài việc trì hoãn, có một nguy cơ nữa với người dùng thảo dược song song với điều trị.

• Làm giảm hiệu quả hoá trị — qua ảnh hưởng tới chuyển hoá thuốc.
• Tăng độc tính của thuốc điều trị.
• Ảnh hưởng tới đông máu — quan trọng với bệnh nhân có tiểu cầu thấp.
• Gánh nặng thêm cho gan thận đang phải xử lý hoá chất.
• Một số sản phẩm "tăng miễn dịch" có thể can thiệp vào một số liệu pháp.

Vì vậy: mọi thứ định dùng thêm phải hỏi bác sĩ điều trị trước.

Đây không phải là thủ tục hình thức — đó là câu hỏi về việc phác đồ có còn hiệu quả hay không.

Vì sao người bệnh tìm đến các phương pháp này

Cần hiểu, vì đó là điều kiện để nói chuyện hiệu quả.

• Sợ tác dụng phụ của hoá trị, xạ trị.
• Sợ phẫu thuật.
• Muốn có hy vọng khi tiên lượng được nói là xấu.
• Không chấp nhận được chẩn đoán — giai đoạn phủ nhận là phản ứng tâm lý bình thường.
• Chi phí điều trị.
• Nghe kể về người khỏi bệnh nhờ phương pháp nào đó.
• Cảm thấy không được lắng nghe ở bệnh viện.
• Áp lực từ người thân muốn thử mọi cách.

Những lý do này đều là thật và đáng được thông cảm.

Về những câu chuyện khỏi bệnh

Đây là điều cần giải thích.

Các câu chuyện lan truyền thường có một hoặc nhiều yếu tố sau:

• Người đó cũng đã điều trị chính quy nhưng phần đó không được kể.
• Chẩn đoán ban đầu chưa được xác nhận bằng giải phẫu bệnh.
• Đó là tổn thương lành tính bị nhầm.
• Bệnh diễn tiến chậm tự nhiên.
• Câu chuyện được kể ở giai đoạn sớm — không ai kể tiếp phần sau.

Điểm cuối là vấn đề cấu trúc: những người theo phương pháp không hiệu quả và không qua khỏi thì không còn kể lại được.

Vì vậy tập hợp các câu chuyện lan truyền luôn nghiêng về phía tích cực — bất kể phương pháp có hiệu quả hay không.

Cách nói với người thân

Tranh cãi trực diện thường phản tác dụng — nó khiến người bệnh phòng thủ và giấu.

Cách có thể hiệu quả hơn

1. Lắng nghe lý do thật — sợ gì, lo gì, vì sao không muốn điều trị.
2. Không bác bỏ ngay phương pháp họ tin.
3. Tìm xem có vấn đề nào giải quyết được không — tác dụng phụ có cách giảm, chi phí có nguồn hỗ trợ, lo lắng có thể hỏi bác sĩ.
4. Đề nghị hỏi bác sĩ về chính những lo lắng đó.
5. Đề nghị ý kiến thứ hai nếu họ không tin bác sĩ hiện tại.
6. Đề nghị đi cùng tới buổi khám.
7. Không doạ nạt, không trách móc.

Bước thứ ba thường mở ra nhiều nhất: đằng sau quyết định bỏ điều trị thường là một nỗi sợ hoặc một khó khăn cụ thể có thể xử lý được.

Ví dụ: sợ nôn và rụng tóc — có thể hỏi bác sĩ về thuốc chống nôn và về việc này sẽ kéo dài bao lâu.

Câu hỏi có thể dùng

Thay vì nói "cái đó không chữa được đâu", có thể hỏi:

"Mình mang cái này hỏi bác sĩ xem có dùng được cùng với điều trị không nhé?"

Cách này không đối đầu, và nó đưa câu hỏi tới đúng nơi có thể trả lời.

Nếu người bệnh vẫn quyết định

Người trưởng thành có quyền tự quyết định về điều trị của mình.

Nếu họ vẫn chọn không điều trị chính quy, những điều còn làm được:

• Giữ liên lạc với bác sĩ — không cắt đứt hoàn toàn.
• Tiếp tục theo dõi để biết diễn biến.
• Khai báo mọi thứ đang dùng.
• Giữ cửa mở để quay lại khi họ đổi ý.
• Tìm hiểu về chăm sóc giảm nhẹ — kiểm soát triệu chứng và chất lượng sống.
• Không cắt đứt quan hệ vì bất đồng.

Điểm thứ tư quan trọng: nhiều người quay lại sau một thời gian, và việc họ cảm thấy có thể quay lại mà không bị trách là điều quyết định.

Một điều cuối

Bài này không nhằm phán xét ai.

Người đối mặt với chẩn đoán ung thư đang ở trong hoàn cảnh khó khăn nhất của đời mình, và mong muốn tìm một lối thoát ít đau đớn hơn là điều rất người.

Nhưng có một sự thật cần được nói rõ: thời gian trong bệnh ung thư là thứ không mua lại được.

Và đó là lý do bài này tồn tại.

Câu hỏi thường gặp