Ngâm rượu thuốc: tập quán phổ biến và những rủi ro thật

Bình rượu ngâm là hình ảnh quen thuộc trong nhiều gia đình Việt.

Đây cũng là nguồn của nhiều ca ngộ độc nghiêm trọng được ghi nhận mỗi năm — trong đó có những ca tử vong.

Bài này nói thẳng về các rủi ro.

Vì sao rượu được dùng để ngâm

Về mặt hoá học, rượu là dung môi chiết được một số chất mà nước không chiết được — các chất ít tan trong nước.

Rượu cũng bảo quản được lâu.

Nhưng có một mặt trái ít được nói:

Rượu cũng chiết luôn các chất độc nếu nguyên liệu có độc.

Nói cách khác, nếu ngâm nhầm một cây có độc, rượu sẽ chiết chất độc đó ra hiệu quả hơn là nước.

Các nguyên nhân ngộ độc

Nhận nhầm cây

Đây là nguyên nhân hàng đầu.

Nhiều cây có độc trông giống cây thuốc thông thường, đặc biệt ở dạng rễ củ đã cắt lát — khi đã mất đi lá và hoa thì gần như không phân biệt được bằng mắt.

Củ mua trôi nổi, không rõ nguồn gốc, là rủi ro thực tế.

Ngâm động vật

Tập quán ngâm rắn, bọ cạp, tắc kè, ong và nhiều loài khác phổ biến ở nhiều nơi.

Các rủi ro:

• Nọc độc không bị phá huỷ hoàn toàn bởi rượu trong mọi trường hợp.
• Vi khuẩn và ký sinh trùng từ động vật.
• Động vật phân huỷ trong bình tạo ra các chất không mong muốn.
• Một số loài có tuyến độc ở da.

Đã có các ca ngộ độc nặng liên quan tới rượu ngâm động vật được ghi nhận.

Rượu nền không rõ nguồn gốc

Đây là nguyên nhân gây nhiều ca tử vong nhất.

Rượu tự nấu hoặc rượu trôi nổi có thể chứa methanol — một chất cực độc, gây mù và tử vong.

Methanol không phân biệt được bằng mùi vị thông thường.

Khi ngâm dược liệu vào loại rượu này, người uống thường uống nhiều hơn vì nghĩ đó là thuốc bổ — làm tình huống nặng hơn.

Uống quá nhiều vì nghĩ là thuốc

Tâm lý "đây là thuốc bổ, uống nhiều càng tốt" là nguy hiểm.

Rượu thuốc vẫn là rượu, và tác hại của rượu không mất đi vì có dược liệu trong đó.

Ngâm nhiều thứ lẫn lộn

Nhiều bình ngâm hàng chục loại nguyên liệu khác nhau.

Khi có vấn đề xảy ra, không ai biết chất nào gây ra — điều này gây khó khăn thực sự cho việc xử trí cấp cứu.

Bản thân rượu đã là vấn đề

Đây là phần cần nói rõ, dù không dễ nghe.

Rượu là yếu tố nguy cơ đã được xác lập cho:

• Bệnh gan.
• Một số loại ung thư.
• Bệnh tim mạch.
• Viêm tuỵ.
• Bệnh dạ dày.
• Nghiện.
• Tai nạn.

Việc gắn nhãn "thuốc" lên rượu không làm thay đổi những điều đó.

Và với hầu hết dược liệu, lợi ích có thể có không đủ để bù cho tác hại của việc uống rượu đều đặn nhiều năm.

Tương tác rượu với thuốc

Đây là điểm rất quan trọng với người đang điều trị bệnh.

Rượu tương tác với rất nhiều loại thuốc:

• Thuốc hạ đường huyết — nguy cơ tụt đường huyết.
• Thuốc huyết áp — có thể gây tụt huyết áp.
• Thuốc an thần, thuốc ngủ — cộng hưởng ức chế thần kinh, có thể nguy hiểm.
• Thuốc giảm đau — một số loại tăng nguy cơ tổn thương gan hoặc xuất huyết tiêu hoá khi dùng cùng rượu.
• Một số kháng sinh — gây phản ứng khó chịu mạnh.
• Thuốc chống đông.

Nếu đang dùng thuốc điều trị, việc uống rượu thuốc hằng ngày là điều cần hỏi bác sĩ.

Ai tuyệt đối không nên

• Người có bệnh gan ở bất kỳ mức nào.
• Người đang dùng thuốc điều trị.
• Thai phụ và người cho con bú.
• Người dưới tuổi trưởng thành.
• Người có tiền sử nghiện rượu.
• Người có viêm tuỵ, bệnh dạ dày.
• Người chuẩn bị lái xe hoặc vận hành máy móc.

Nếu vẫn dùng — giảm rủi ro thế nào

Với những gia đình có tập quán này, vài nguyên tắc giảm rủi ro:

1. Chỉ ngâm nguyên liệu biết chắc là gì, mua từ nơi có nguồn gốc.
2. Dùng rượu có nguồn gốc rõ ràng, có nhãn mác — đây là điểm quan trọng nhất để tránh methanol.
3. Không ngâm động vật nếu không có hiểu biết chuyên môn.
4. Không ngâm nhiều loại lẫn lộn.
5. Ghi nhãn rõ ngày ngâm và nguyên liệu gì.
6. Để xa tầm với trẻ em — trẻ uống nhầm là tình huống đã xảy ra.
7. Không mời khách mà không nói rõ trong bình có gì.
8. Uống lượng nhỏ, không coi là thuốc bổ để uống nhiều.

Điểm thứ sáu đáng nhấn mạnh: bình rượu ngâm thường để ở nơi dễ thấy trong nhà, và trẻ nhỏ có thể uống nhầm.

Dấu hiệu ngộ độc cần cấp cứu ngay

• Nhìn mờ, nhìn đôi, mất thị lực — dấu hiệu điển hình của ngộ độc methanol.
• Đau bụng dữ dội, nôn nhiều.
• Thở nhanh, khó thở.
• Lú lẫn, co giật.
• Tê bì, yếu chi.
• Tim đập bất thường.
• Mất ý thức.

Đây là cấp cứu. Gọi cấp cứu ngay và mang theo bình rượu hoặc chụp ảnh nguyên liệu trong bình.

Thông tin về thứ đã uống là dữ kiện quan trọng giúp bác sĩ xử trí đúng — và đây là lý do việc ghi nhãn bình có giá trị thực tế.

Một nhận xét thẳng thắn

Nếu mục tiêu là sức khoẻ, có nhiều cách hiệu quả hơn và an toàn hơn nhiều so với uống rượu ngâm: ngủ đủ, vận động đều, ăn cân đối, khám định kỳ, kiểm soát các bệnh nền.

Những thứ đó có bằng chứng vững chắc, không có rủi ro ngộ độc, và không tốn tiền mua bình.

Câu hỏi thường gặp